Unirse ou desaparecer

O sector lácteo está sometido a unha crise de prezos e de mercados dende hai catro anos, que provoca que a renda real dos gandeiros sexa semellante  á de mediados dos anos 90. A perda de renda ten a súa orixe no desequilibrio  da cadea de valor e na alta volatilidade  dos prezos das materias primas, sen que existan mecanismos de regulamentación públicos que corrixan as tensións do mercado.

A cadea de valor está caracterizada pola atomización do sector produtor e a con- centración da gran distribución.  (Exemplo: 12.000 gandeiros galegos producindo,

50 cooperativas gandeiras galegas que agrupan o 40% do leite, 10 industrias importantes que operan en Galicia e 5 grandes da distribución  que concentran o

62% do comercio minorista ¡de España!). Ante este desequilibrio, desestrutura- ción e desorganización do sector, os gandeiros e cooperativas non son capaces de defender o prezo e unhas condicións de contratación  rendibles. En épocas de crise, como a actual, a distribución concentra toda a súa estratexia comercial na oferta de prezos baixos, trasladando a presión á industria e ó elo máis prexudi- cado, o produtor.

A desregulación dos mercados desenvolvida ao longo das sucesivas reformas da PAC fixo que as axudas directas  desvinculadas por si soas sexan insuficientes. A falta de rendibilidade provoca a falta de relevo xeracional e pon en perigo un sector estratéxico para Galicia. Ante esta situación, os 12.000 gandeiros deben ser capaces de estruturarse e organizarse, concentrando a oferta e mellorando a comercialización para reequilibrar así a cadea de valor, que resultará clave para defender as rendas actualmente e, sobre todo, no futuro.

Por iso, dende AGACA solicitamos  e apoiamos a posta en marcha dun plan de integración cooperativa e a concentración da oferta que axude a mellorar a posición negociadora dos produtores e a reequilibrar  a cadea de valor sectorial. As Organizacións de Produtores contempladas na lexislación poden ser unha ferramenta de integración comercial da produción sempre que estean formadas por produtores e controladas por eles, teñan apoios suficientes e se promovan coma figuras empresariais profesionais e eficientes, con dimensión relevante no mercado, en condicións de defender prezos e contratos dos socios.

As administracións deben usar todas as ferramentas posibles, comunitarias, estatais e autonómicas para impulsar un plan de integración e concentración a través de medidas incentivadoras para os gandeiros, eliminando aquelas que van en sentido contrario. No sector agroalimentario, en xeral, e no sector leiteiro, en particular, urxen programas deste tipo para afrontar unha restruturación que lle permita facer fronte aos mercados actuais e para cumprir coas demandas que a sociedade nos esixe en termos de seguridade alimentaria,  calidade, medioambiente e mantemento da actividade económica nas comarcas rurais. 

Onde está a saída?

No mes de decembro do ano 2008, nesta mesma páxina, adiantábamos os principais efectos que se ían producir, no complexo agroindustrial,  ante a inminente entrada dun período de recesión económica. Naquelas datas era previsible vaticinar a crise da eco- nomía xeral dados os enormes desaxustes que apreciabamos −especialmente no ámbito inmobiliario−,  aínda que a sociedade negábase a aceptala despois dun longo período de crecemento.

O modelo financeiro impulsado coa liberalización dos movementos de capitais facilitou  o libre intercambio mundial de grandes sumas de diñeiro na busca de rendementos rápidos e doados, moitas veces orientados de cara a actividades especulativas, provocando que a economía financeira deixara de lado á economía real e á produtiva. Pasados varios anos, moitos pregúntanse, ¿onde está a saída desta situación de crise?

Non cabe dúbida de que ante o crack do sistema financeiro, a economía real e, espe- cialmente, a produtiva, ían soportar todo o custo da desfeita producida durante os anos anteriores. Despois de varios anos nesta encrucillada, posiblemente poidamos dicir que a crise é máis que económica, vai máis aló de tales ou cales decisións no ámbito econó- mico e da propia codicia dos banqueiros e dos brokers das bolsas. Pero iso non vamos tratalo agora.

A decisión dos países da Unión Europea de adoptar unha moeda común parece agora unha imprudencia  de difícil  solución, especialmente  para España, onde o camiño de recuperar competitividade para os sectores produtivos está resultando altamente trau- mático, tanto a nivel empresarial como laboral e social. Coa nosa moeda (a peseta), a depreciación da mesma permitíanos competir de inmediato, con menor custo empresarial e social. Agora, iso non é posible; hai que axustarse e competir sen axuda da deprecia- ción da moeda. Isto provoca moita máis crispación e resulta moito máis difícil de facer; e, ademais, nunca o fixemos antes.

Chegada esta situación, non cabe dúbida de que as administracións  deben afrontar  os problemas de déficit e endebedamento e vense obrigadas a poñer en práctica medidas de considerable austeridade fiscal durante varios anos. No camiño quedan numerosos pro- gramas, axudas e incentivos á economía real. A crise está facendo pasalo mal ao conxun- to da sociedade pero cremos que xa é hora de experimentar con ideas novas e intentar encontrar entre todos unha saída. O malestar  social débese canalizar co obxectivo de cambiar o actual sistema económico de cara a outro máis competitivo e sempre, centrado nos sectores produtivos.  En qué sectores e actividades  podemos ser máis competitivos?. Que debemos facer para logralo?. Pois iso, no noso agro e na nosa agroindustria  debería- mos poñernos a traballar canto antes para dar resposta ás preguntas e achegar, a pesar da crise fiscal, apoios públicos para lograr os obxectivos que actúen de palanca sobre a economía do conxunto dun sector.

Se estamos ante recursos públicos escasos, o apoio ao asociacionismo económico- empresarial debe ser prioritario: esixindo efectividade, profesionalidade e capacidade de xestión.   Neste senso, consideramos que un obxectivo inmediato debe ser desenvolver unha integración das entidades asociativas para dotalas dunha maior eficacia e competi- tividade fronte ao poder das industrias, dos intermediarios e, sobre todo, da distribución. No agro galego e, en moitas das súas cooperativas, o eido pendente segue sendo a comercialización. Moitas das vendas das cooperativas continúan a ser a granel, sendo a porcentaxe dos produtos comercializados con marca propia, moito máis baixo. O reto é a concentración da oferta agrogandeira e a integración  das cooperativas. Os orzamentos para logralo  son reducidos. O efecto agardado para o sector é unha clara mellora  das rendas dos agricultores  e gandeiros en todos os ámbitos  produtivos  que actuarán  de palanca do agro en xeral. Debemos poñernos en marcha. 

A ONU declarou o 2012 como o Ano Internacional das Cooperativas

Este feito supón un recoñecemento ao papel das cooperativas que promoven a máxima participación  posible de todas as persoas no desenvolvemento económico e social. A Declaración  alenta  a todos os Estados Membros,  así como ás Nacións Unidas, a que aproveiten este ano para promover as cooperativas e aumentar a conciencia sobre a súa achega ao desenvolvemento económico e social, xa que se trata de empresas comerciais e sociais que poden contribuír ao desenvolvemento sostible,  á erradicación da pobreza e á creación de medios de vida en diversos sectores económicos das zonas urbanas e rurais.

A Resolución da ONU insiste aos gobernos en que tomen medidas apropiadas para crear un contorno propicio e favorable ao desenvolvemento das cooperativas, entre outras cousas, establecendo unha asociación efectiva entre os gobernos e o movemento coope- rativista mediante consellos consultivos ou órganos asesores conxuntos, e promovendo e aplicando mellor lexislación, investigación, intercambio de boas prácticas, capacitación, asistencia técnica e fomento da capacidade das cooperativas, especialmente nos ámbi- tos de xestión, auditoría e técnicas de comercialización.

Paralelamente, o Ano Internacional  das Cooperativas quere aumentar a conciencia da sociedade, en xeral, sobre a contribución  das cooperativas á xeración de emprego e ao desenvolvemento socioeconómico. Dado que as cooperativas son empresas con cualida- des e formas de traballar  únicas, que ofrecen un enfoque de crecemento económico a longo prazo. Nas cooperativas traballamos xuntos, compartimos coñecementos e ofrece- mos oportunidades que non poderían achegar as sociedades por accións. As cooperativas son un motor da economía que responde aos cambios sociais; son resistentes á crise económica global e son empresas de éxito que crean empregos sostibles en todos os sectores, e non nos deslocalizamos.

Nas cooperativas, os nosos socios toman as decisións de forma democrática, son os donos do negocio cooperativo, controlan as ganancias e deciden en qué reinvestir.  Por iso, a nosa prioridade é que nos centramos nas necesidades, benestar e solidariedade dos nosos socios. E máis dun século e medio de historia demostrou a capacidade das coo- perativas para superar os problemas económicos e sociais, adaptarse e ofrecer resposta, así como solucións ás novas necesidades.

Os organismos da ONU promoverán o desenvolvemento  das cooperativas  agrícolas a través de diversas actuacións, como o desenvolvemento de iniciativas  para entender mellor  ás cooperativas e avaliar o seu impacto no desenvolvemento socioeconómico, e para aumentar a concienciación sobre o seu papel e efectos na vida dos pequenos campesiños. A ONU apoia ás cooperativas para formar redes que permitan aos pequenos produtores reunir os seus activos e competencias para superar as barreiras dos mercados e outras limitacións, como a falta de acceso aos recursos naturais.

Os organismos  da ONU pretenden  axudar aos responsables  das políticas  a deseñar e apli- car políticas e proxectos que teñan en conta as necesidades e preocupacións dos peque- nos campesiños -homes e mulleres- e creen un ambiente axeitado para o crecemento das cooperativas agrícolas, e fortalecer  o diálogo e a cooperación entre os gobernos, cooperativas agrícolas, a comunidade internacional de investigadores e os representan- tes da sociedade civil para analizar as mellores condicións para o desenvolvemento das cooperativas en todo o mundo.

Unha resposta diferente

Unha resposta diferente

Hai tres anos, decembro do 2008, nestas mesmas páxinas de Cooperación Galega, emitimos a voz de alarma sobre a crise que se aveciñaba no mundo económico e social en xeral, e que xa se intuía no eido agroalimentario. Adiantabamos a posibilidade de caída xeral dos prezos agrarios, auténtico desastre en 2009 e 2010; a importancia de ter pensada a prosperidade da cooperativa a medio/longo prazo; a necesidade de gañar competitividade; de aumentar en eficiencia; de ser máis áxiles... Rematabamos destacando a enorme importancia de dispoñer de talento e do persoal máis cualificado e mellor formado posible e faciamos unha chamada a incrementar o tamaño empresarial das cooperativas.

Hoxe cremos que dende o cooperativismo debemos impulsar unha resposta diferente á dada ata o de agora, como consecuencia dos cambios producidos no mundo e no mercado. O gran número de empresas cooperativas que existe fai que teñan un tamaño demasiado pequeno cunha resposta insuficiente en relación ós interlocutores comerciais cos que temos que negociar. A sempre magnífica resposta local que sempre deron as cooperativas forma parte xa do pasado. Estamos ante mercados globais, onde o local queda nun segundo termo, se é que queda. Hai que fusionar ou concentrar cooperativas que permitan acadar unha masa crítica mínima para optimizar a produtividade das mesmas. Se non se fai unha fusión xurídica, polo menos si a empresarial. Son necesarios líderes que crean na idea e que fixen plans de cara ó longo prazo.

Se non damos pasos nesta dirección,gra a tendencia das pequenas cooperativas é a desaparición, porque non son capaces de dar resposta ó mercado. Tamén podemos agrupar cooperativas que traballen en diferentes mercados con estratexias comúns, como xa se está a facer nalgunhas partes do mundo. Temos a obriga de mellorar a produtividade mediante a modificación e mellora dos modelos organizativos das empresas e ser máis competitivos. Se algo está demostrando esta crise é que o tecido empresarial diminúe e as empresas de pequena dimensión (máis áxiles e de máis rápida adaptación ós cambios) tamén están a desaparecer xerando un enorme desemprego.

A crise está forzando ós directivos e xestores a facer unha reflexión sobre a capacidade competitiva das cooperativas. Posiblemente esta reflexión de cara a gañar competitividade debe axudar a abordar o inxente número de cooperativas agrarias que temos en Galicia dedicándose á mesma actividade e no mesmo mercado. En 2005, Dinamarca tiña 14 cooperativas cunha media de case 6.000 socios, 2.500 empregados, e 1.350 millóns de euros de facturación anual por cooperativa. Con estas dimensións e estruturas empresariais as cooperativas danesas poden competir en calquera tipo de mercados. Situación semellante á danesa vívese noutros países da UE. Segundo datos do ano 2005, Suecia só ten 34 cooperativas de gran tamaño, Holanda 44, Finlandia 48, Irlanda 99... As cooperativas galegas estamos moi lonxe destes estándares de dimensión e de competitividade

A cooperativa agraria ten que estruturarse e organizarse ata permitir e facilitar que o agricultor aumente realmente o seu peso e poder negociación na cadea alimentaria, mediante empresas eficaces con dimensión relevante. Detrás dunha cooperativa eficiente hai unha garantía de que a produción se planifica con axuste á demanda (tanto en calidade coma en cantidade), que concentra a oferta e a comercialización da produción dos seus socios, e que presta asistencia técnica ós mesmos. Son empresas que asumen responsabilidades económicas confiadas polos socios, e xogando un papel clave na comercialización das produción dos mesmos. Pero, a dura crise que padecemos non agarda a que nos acomodemos ou mentalicemos socio a socio, directivo a directivo. Urxen acordos e pactos empresariais entre cooperativas semellantes que traballan en mercados semellantes para facerse un oco nos mesmos.