¡Benvido 2013!

Son tan malas as perspectivas económicas para o 2013 que desexaríamos todos dar un salto no tempo para aforrarnos moitos problemas que previsiblemente se verán agravados neste novo ano. Pero isto non é posible, e debemos afrontar o futuro coa mente aberta ó cambio e á mellora da competitividade. A principios de 2013, os Xefes de Goberno da UE probablemente pecharán o acordo sobre o orzamento anual 2014/2020 con duros recortes de recursos para a Política Agraria Común (PAC). Discútese este orzamento no medio da peor crise económica da historia da UE. Aínda que a economía da UE mellore nos vindeiros anos, os orzamentos agrarios veranse duramente castigados para todo o período.

No 2013 deberá quedar perfilada a Reforma da PAC a aplicar nos vindeiros anos. A proposta da PAC feita polos organismos da UE é moi esixente cos agricultores e gandeiros, xa que lles pide maiores sacrificios cos pagos verdes (greening) directos. Os agricultores e gandeiros non teñen prexuízos de cara a medidas que melloren a sostibilidade da produción agrícola. Pero, o mecanismo proposto pola UE non é un mecanismo de incentivación senón de penalización, cuns beneficios medioambientais difíciles de cuantificar, e cun incremento dos custes de produción que ademais fará multiplicar a burocracia. Dada a estrutura de propiedade da terra en Galicia, esta medida vai a supoñer unha dura penalización suplementaria para o noso agro.

Non todos os retos do 2013 veñen de fóra. Cos debates do anteproxecto de lei de medidas para mellorar o funcionamento da cadea alimentaria púxose en marcha un recoñecemento desta iniciativa longamente agardado, que trata de resolver as carencias constatadas na cadea alimentaria.  A constatación de prácticas abusivas e anticompetitivas é unha evidencia a nivel nacional i europeo; non só poñen en perigo a sostibilidade económica do sector senón que son prexudiciais, tanto para os operadores como para o consumidor, provocando custes e riscos excesivos aos provedores, limitando a súa capacidade de planificación, investimento e innovación. Por tanto, agardamos por medidas efectivas que redunden en beneficio dos produtores mediante o solicitado reequilibrio da cadea de valor.

Outro anteproxecto que xerou moitas expectativas nos ámbitos cooperativos foi o anteproxecto de lei de fomento da integración de cooperativas e doutras entidades de carácter agroalimentario. Dado o mapa cooperativo presente en España, necesitamos de medidas motivadoras para que os agricultores e gandeiros se xunten en cooperativas prioritarias, non necesariamente mediante longos procesos de fusión. Do bo desenlace lexislativo deste texto dependerá a posibilidade dunha agricultura e gandería estruturada e organizada que compita axeitadamente nos mercados globais.

Nun territorio como o noso, con clara vocación gandeira, a gran dependencia de materias primas exteriores e dos mercados internacionais evidencia que non nos encontramos ante unha crise conxuntural, senón estrutural, que fai necesaria unha aposta firme polo abastecemento de materias primas a un sector gandeiro que dispón dun gran potencial e que hoxe é o principal motor económico de Galicia, xunto coa industria alimentaria. Actualmente, os consumidores teñen fácil acceso a unha carne e leite autóctono de incuestionable calidade a baixos prezos. ¿Estará todo isto garantido se dependemos das importacións de materias primas, continuamos cos abusos da distribución e seguimos totalmente desorganizados no sector? ¡Benvido 2013!

A completa liberalización da PAC

Por suposto que compartimos a idea de que o sector agrario debe ser máis competitivo no marco dun desenvolvemento sostible, colmando as aspiracións sociais e garantindo unha produción san, de calidade e que respecte o medio ambiente, tal como manifesta a Comisión na proposta da reforma da PAC. Con moita máis convicción os agricultores e gandeiros galegos que sempre nos mantivemos preto dunha agricultura biolóxica. Pero, ¿realmente a Comisión propón medidas realistas que contribúan á competitividade do sector e satisfagan as necesidades dos consumidores?. En primeiro lugar, ¿como pode ser competitivo un sector económico que cada pouco tempo cambia o marco legal?. A Comisión debe ser consciente que para traballar en favor dunha maior competitividade e responder ás esixencias da sociedade, os produtores e as cooperativas deben contar con unha estabilidade legal que permita unha programación da actividade e unha seguridade nos seus investimentos.

A Comisión non adopta na proposta medidas favorables á competitividade máis aló do que é unha simple apertura total de mercados e o desmantelamento dos apoios ós produtores. É dicir, para o que aguante o libre mercado será competitivo e os demais deberán abandonar a actividade agrario e/ou gandeira.

A eliminación dos mecanismos de intervención, a eliminación das cotas lácteas no 2015 e a desregularización xeral que propón a Comisión acentuarán os problemas de volatilidade dos prezos e inseguridade dos investimentos agrarios, dos gandeiros e das cooperativas. Si eliminamos a cero a maioría dos mecanismos de intervención sen prever alternativamente outros mecanismos de xestión de crises de mercado, ímonos atopar con que situacións coma a actual sen cereais en stocks serán habituais noutras materias primas agrarias e na especulación das turbulencias dos mercados estará o único negocio que nunca será agrario nin para os agricultores. De feito, esta tendencia a eliminar a intervención en Europa é un dos principais motivos por que non existan reserva de cereais para a alimentación animal que tanto afecta a nosa gandería. A reforma nos sinala que os galegos debemos afrontar a desaparición das cotas lácteas no 2015, despois dos enormes investimentos feitos. Tamén nos indica que ou implantamos rapidamente unha cultura do acordo e do pacto sectorial que nos permita autoregularnos e ordenar o sector leiteiro en Galicia e España, ou senón comezaremos lentamente a desaparecer, tanto os produtores coma a nosa industria transformadora baixo o dominio doutros máis fortes e organizados.

¿Como lle fai fronte a proposta da Comisión a un sector produtor moi atomizado, mal dimensionado e con grande debilidade nas relacións comerciais?. Apenas quedan medidas na PAC para corrixir este enorme desequilibrio comercial. ¿Que propón a nova PAC para facerlle fronte a unha gran concentración dos principais inputs (adubos, carburantes,..) dun lado, e a gran distribución alimentaria doutro?. Que saibamos, nada.

Por outra banda, a posibilidade de facer un pago horizontal igual para todas as hectáreas é un paso claro e definitivo para converter a PAC nunha política medioambiental e totalmente afastada da produtividade agraria e gandeira. Por iso, a inclusión dos novos retos que a reforma propón para a PAC serán financiados mediante a modulación (redución) das axudas actuais, polo que é un xeito directo de reducir as axudas ó agro, eliminando a viabilidade de moitas explotacións. Que despois ninguén se sorprenda que o abandono da actividade agraria e do campo non para de medrar en Galicia.

Dende AGACA consideramos que a Comisión debe propoñer medidas que permitan ó sector produtor organizarse para poder facer fronte ás flutuacións dos mercados e amortiguar as situacións de inestabilidade. AGACA sempre apostou e aposta por un impulso e apoio á estruturación da oferta que anteriormente se facía mediante as Agrupacións de Produtores Agrarios (APAs), constituídas principalmente en cooperativas e que deberían xogar un papel fundamental nos diferentes sectores. Terían como finalidade regular as producións en cantidade e calidade para facerlle fronte ás crises de mercado, reequilibrar a relación cos provedores e clientes e establecer estratexias de mercado que permitan os socios a rendibilidade das súas producións vía o mercado. Toda decisión que vaia por este camiño será apoiada polas cooperativas. Soamente con incentivos as cooperativas agrarias poderán asegurar a viabilidade do negocio agrario e o axeitado abastecemento de materias primas nun mercado globalizado.


Higinio Mougán Bouzón